محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1823
مرآة البلدان ( فارسى )
خواسته و از روى يادداشتى - كه مشروحا به دستخط همايون مرقوم شده بود - حدود و تكاليف ادارات مستقله را تقرير فرمودند . جناب معزىاليه منصوصات اوامر عليه را ثبت و به امضاى ملوكانه توشيح داد و خطاب به هريك از وزراى مسئول سهگانه دستخط مخصوص داير به شرح اداره و توضيح تكاليف معظم اليهم صادر نمود و مقرر گرديد كه روز ديگر تمام چاكران و رجال دولت و شاهزادگان و اعاظم در تالار تخت مرمر حاضر شده دستورالعمل و تكاليف وزراء مسئول در مجمع عام قرائت و دستخطهاى مطاعه كه به افتخار هريك شرف صدور يافته در همان مجلس ابلاغ شود . روز سهشنبه هفدهم شوال ، حسب الامر الاعلى مجلسى مشحون به تمام شاهزادگان و وزراء و رجال و اعاظم ترتيب شده دستورالعمل ادارات مستقله را با شرح زير لسان الملك قرائت نمود : دولت عليهء ايران براى انتظام امور و تحديد تكاليف و تحصيل نتايج صحيحه كه منشأ آن نظم داخله و استحكام اوضاع اساسيه است به تاريخ پانزدهم شهر شوال بارسئيل هزار و دويست و نود و پنج قرار كارها و دواير مهام مملكت را به اين طور معين و مرتب مىفرمايد : مرجعيت وزارتخانهها و ادارات و حكام و طبقات نوكر و صنوف اهالى دراين قرارداد معلوم و حدود هر كار به درجهاى محفوظ خواهد بود كه تعدى و تجاوز از آن نظير خطيئات كبيره و مستوجب مجازات سخت است و به اين قاعده هركس تكليف خود را خواهد دانست و طرف مسئوليت دولت هم در نيك و بد معلوم است . نواب اشرف و الا امير كبير نايب السلطنهء دولت عليه دام اقباله العالى ولايات و امور مشروحهء ذيل را اداره خواهند كرد : حكمرانى و انتظام طهران كما فى السابق ، مازندران و گيلان ، دماوند و فيروزكوه ، قم و كاشان و ساوه و زرند ، ملاير و تويسركان و نهاوند . عرايض و حوائج سادات و علما و محترمين به توسط ايشان به حضور مبارك مىرسد . شاهزادگان و منتسبين خانوادهء سلطنت اناثا ذكورا هر نوع حاجت و استدعائى دارند به ايشان اظهار كرده به واسطهء ايشان به حضور همايون عرض مىشود و جواب به ايشان رسيده ابلاغ خواهند نمود . امور تجار و محاكمات اين طبقه به اطلاع و صوابديد ايشان خواهد بود . جناب اجل آقا بالاستقلال ولايات و امور مشروحه را اداره خواهند